CÂU LẠC BỘ KHOA HỌC – SCIENCE CLUB

CHUNG SỨC THỰC HIỆN CÁC BIỆN PHÁP GIẢM NHU CẦU

VỀ CÁC CHẤT  HYDRO – CHLOROFLUORO – CARBON (HCFC)

ThS. Lê Thị Tiểu Mi – CLBKH - CCTS

Khí Ozone gồm 3 nguyên tử oxy (O3). Tầng bình lưu nằm trên tầng đối lưu với ranh giới trên dao động trong khoảng độ cao 50 km. Ở độ cao khoảng 25km trong tầng bình lưu tồn tại một lớp không khí giàu khí Ozon (O3) thường được gọi là tầng Ozone. Hàm lượng khí Ozone trong không khí rất thấp, chiếm một phần triệu, chỉ ở độ cao 25 - 30 km, khí Ozone mới đậm đặc hơn (chiếm tỉ lệ 1/100.000 trong khí quyển). Người ta gọi tầng khí quyển ở độ cao này là tầng Ozone. Nếu tầng Ozone bị thủng, một lượng lớn tia tử ngoại sẽ chiếu thẳng xuống Trái đất. Từ năm 1979 cho đến năm 1990 lượng ô-zôn trong tầng bình lưu đã suy giảm khoảng 5%. Sự giảm sút này sẽ làm tăng cường độ tia cực tím ở bề mặt trái đất gây nhiều thiệt hại như con người sống trên Trái đất sẽ mắc bệnh ung thư da, thực vật không chịu nổi nhiều tia tử ngoại chiếu vào sẽ bị mất dần khả năng miễn dịch, các sinh vật dưới biển bị tổn thương và chết dần. Bởi vậy các nước trên thế giới đều rất lo sợ trước hiện tượng thủng tầng ô-zôn. Đây là lý do dẫn đến Nghị định thư Montreal ra đời (Nguồn: www.wikipedia).

Ngày nay, cùng với sự phát triển vượt bật của nền khoa học kỹ thuật, nền công nghiệp ngày càng hiện đại hóa thì con người cũng phải ứng phó với những ảnh hưởng lớn của biến đổi khí hậu toàn cầu do các hoạt động của con người đã tác động đến tầng ô-zôn. Và để bảo vệ cuộc sống con người cũng như bảo vệ sự suy giảm của tầng ô-zôn và bảo vệ môi trường sống thì chung tay góp sức của toàn nhân loại là việc rất cấp thiết thông qua thực hiện tốt Nghị định thư Montreal về bảo vệ tầng ô-zôn.

Nghị định thư Montreal về các chất làm suy giảm tầng ô-zôn được ký kết ngày 16/9/1987 tại thành phố Montreal, Canada, là Nghị định thư của Công ước Vienna (1985) về bảo vệ tầng ô- zôn. Tính đến ngày 16/9/2009, tất cả 196 quốc gia trên thế giới đã phê chuẩn tham gia Nghị định thư và Nghị định thư Montreal đã trở thành một hình mẫu thành công nhất từ trước đến nay của cộng đồng quốc tế trong việc giải quyết một vấn đề môi trường toàn cầu. Nghị định thư Montreal phân các chất làm suy giảm tầng ô-zôn thành các nhóm chloro – fluoro - carbon (CFC), hydro – chlorofluoro - carbon (HCFC), methyl -  bromide và quy định lộ trình loại trừ các chất này riêng biệt cho 49 quốc gia phát triển và 147 nước đang phát triển.

Các chất CFC (hay còn gọi là aerosol) đều được sản xuất nhân tạo, chúng không có trong tự nhiên trước khi được con người tổng hợp ra. Các CFC được dùng trong các máy điều hòa nhiệt độ/các máy làm lạnh trước thập kỷ 1980, trong các quy trình làm sạch các thiết bị điện tử dễ hỏng và là sản phẩm phụ của một số quá trình hóa học. Vào những năm 1970, các nhà khoa học cho rằng chất CFC góp phần làm thủng tầng ô-zôn của trái đất và  chất này đã bị thế giới cấm sữ dụng. Nếu các CFC phân tử tồn tại lâu, thời gian tái tạo phải tính bằng thập kỷ. Người ta tính rằng một phân tử CFC mất trung bình là 15 năm để đi từ mặt đất lên đến các tầng trên của khí quyển và có thể ở đó khoảng một thế kỷ, phá hủy đến cả trăm ngàn phân tử ô-zôn trong thời gian này. Còn các chất HCFC làm suy giảm tầng ô-zôn và tạo ra nguy cơ trái đất nóng lên cao và là một chất trong danh sách phải kiểm soát tiêu thụ và sản xuất của Nghị định thư Montreal về các chất làm suy giảm tầng ô-zôn. Nghị định thư Montreal yêu cầu các nước đang phát triển phải giảm dần từ năm 2013 và chấm dứt hoàn toàn tiêu thụ và sản xuất HCFC vào năm 2030.

Vào tháng 1/1994, Việt Nam chính thức phê chuẩn tham gia Công ước Vienna về bảo vệ tầng ô-zôn và Nghị định thư Montreal của Công ước về các chất làm suy giảm tầng ô-zôn. Việt Nam đã hoàn thành nghĩa vụ loại trừ hoàn toàn tiêu thụ các chất CFC từ ngày 01/01/2010 và đang triển khai loại trừ các chất HCFC theo quy định của Nghị định thư Montreal từ nay đến năm 2030. Trong số 37 chất HCF bị kiểm soát và loại trừ theo quy định của Nghị định Montreal, Việt Nam sử dụng chủ yếu chất : HCFC – 22 (ga lạnh R22) cho sản xuất, dịch vụ sửa chữa điều hòa không khí và thiết bị lạnh trong lĩnh vực chế biến thủy hải sản; HCFC – 141b (ga R141b) trong sản xuất xốp cách nhiệt.

Để thực hiện quy định của Nghị định thư Montreal và nghĩa vụ của một nước thành viên, Bộ công thương và Bộ tài nguyên và Môi trường đã ban hành Thông tư liên tịch số 47/2011/TTLT-BCT-BTNMT ngày 31/12/2011 quy định việc quản lý nhập khẩu, xuất khẩu và tạm nhập-tái xuất các chất làm suy giảm tầng ô-zôn theo quy định của Nghị định thư Montreal về các chất làm suy giảm tầng ô-zôn.

Để không làm tăng nhu cầu về các chất HCFC và đảm bảo sản xuất, kinh doanh ổn định của các doang nghiệp trong điều kiện hạn ngạch nhập khẩu các chất HCFC theo quy định của Nghị định Montreal mà Việt Nam phải tuân thủ sẽ giảm xuống chỉ còn 65% từ năm 2020 đến năm 2024; 32,5% từ năm 2025 đến năm 2029 so với mức hiện tại; đảm bảo quyền lợi của người tiêu dùng khi mua sắm thiết bị sử dụng gas lạnh R22 vào thời điểm hiện tại, Bộ Tài nguyên và Môi trường đề nghị các Bộ, Ủy ban Nhân dân các tỉnh và thành phố bắt đầu từ tháng 01/2014 xem xét:

(i) Ngừng cấp phép đầu tư/thành lập mới các doanh nghiệp (bao gồm cả doanh nghiệp trong nước, liên doanh và doanh nghiệp 100% vốn nước ngoài) sản xuất và lắp ráp điều hòa không khí gia dụng (điều hòa không khí có công suất từ 48.000 BTU trở xuống) sử dụng gas lạnh R22;

(ii) Không cấp phép mở rộng sản xuất, nâng công suất cho các doanh nghiệp sản xuất, lấp ráp điều hòa không khí gia dụng hiện đang sử dụng gas lạnh R22;

(iii) Không cấp phép đầu tư/thành lập mới các doanh nghiệp (bao gồm cả doanh nghiệp trong nước, liên doanh và doanh nghiệp 100% vốn nước ngoài) sản xuất xốp cách nhiệt sử dụng gas R141b;

(iv) Hạn chế và tiến tới chấm dứt lắp đặt mới các thiết bị lạnh (thiết bị cấp đông, kho lạnh, máy đá, điều hòa không khí, làm lạnh nước) sử dụng gas lạnh R22 trong lĩnh vực chế biến thủy hải sản.

Thiết nghĩ, loại trừ các chất CFC, HCFC trong các lĩnh vực công và nông nghiệp là hoạt động thiết thực và có ý nghĩa to lớn trong việc bảo vệ tầng ô-zôn và bảo vệ khí hậu nhằm mang lại môi trường sống trong lành cho con người. Bên cạnh đó, thiết thực hơn, chúng ta nên trồng nhiều cây xanh hơn và khi mua sắm trang thiết bị dùng cho công nghiệp và sinh hoạt chúng ta nên lựa chọn các sản phẩm có dán nhãn năng lượng (mức tiết kiệm 4-5) - các phương tiện, thiết bị hiệu suất cao, tiến tới loại bỏ dần các phương tiện, thiết bị có công nghệ lạc hậu, giảm tiêu hao năng lượng trong sản xuất... cũng là góp phần chung tay làm cho thế giới này xanh và sạch hơn. Tất cả các hành động này phù hợp với cam kết của nhà nước ta với Công ước quốc tế cùng chung tay bảo vệ môi trường trong quá trình phát triển đất nước với chiến lược công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước theo hướng phát triển thân thiện với môi trường và bền vững.