CÂU LẠC BỘ KHOA HỌC – SCIENCE CLUB

LỢI ÍCH CỦA VẮC-XIN PHÒNG BỆNH GAN THẬN MỦ TRÊN CÁ TRA

ThS.Tiểu Mi – CLBKH – Chi cục Thủy Sản

Ngày nay, cùng với sự phát triển của nghề nuôi, mức độ thâm canh hóa ngày càng cao, tình hình bệnh trên cá tra ngày càng diễn biến phức tạp, đặc biệt là bệnh gan thận mủ do vi khuẩn Edwardsiella ictaluri gây ra.  Bệnh này đã trở thành phổ biến trong cả giai đoạn giống và nuôi thương phẩm gây thiệt hại nghiêm trọng đến chất lượng sản phẩm, năng suất và kinh tế cho người nuôi cá tra. Khi bệnh xảy ra, người nuôi áp dụng nhiều biện pháp để xử lý trong đó có việc sử dụng kháng sinh không đúng cách trong quá trình nuôi đã dẫn tới hiện tượng kháng thuốc của vi khuẩn và dư lượng kháng sinh tồn lưu trong thịt cá. Bệnh này có thể gây cá chết đến 70-80% do hiệu quả điều trị thấp. Do đó, việc sử dụng vắc-xin phòng bệnh gan thận mủ trên cá tra sẽ là một công cụ kỹ thuật hữu hiệu mới nhằm giảm thiệt hại cho người nuôi cá tra, nâng cao năng suất, giảm sử dụng hóa chất, kháng sinh và đảm bảo an toàn vệ sinh thực phẩm cho nguyên liệu phục vụ chế biến xuất khẩu..

Từ đầu năm 2011, vắc-xin ALPHA JECT® Panga 1 được đưa vào khảo nghiệm cho cá tra ở Việt Nam. để phòng bệnh bệnh gan thận mủ do vi khuẩn Edwardsiella ictaluri gây ra trên cá tra nuôi. Đây là bước đột phá mới nhằm giảm những tổn thất do khuẩn Edwardsiella ictaluri gây ra, đồng thời góp phần cải thiện sức khỏe của cá và mang lại hiệu quả kinh tế cho người nuôi cá tra.

Do là kỹ thuật mới trong việc phòng bệnh trên cá tra nên người nuôi vẫn chưa quen với kỹ thuật này, chưa thấy được lợi ích từ việc tiêm vắc-xin phòng bệnh cho cá và vẫn còn hoài nghi về hiệu quả thực tế của nó. Từ tháng 10/2011 cơ quan chức năng đã cho phép công ty PHARMAQ tiến hành khảo nghiệm vắc-xin ALPHA JECT® Panga 1 tại các ao nuôi cá tra ở đồng bằng sông Cửu Long, bước đầu cũng đã chứng minh được những lợi ích của vắc-xin này trong các ao nuôi cá tra thương phẩm và kể từ ngày 10/4/2013, Cục Thú Y (Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn) đã công bố cấp phép lưu hành và vắc-xin ALPHA JECT® Panga 1 chính thức được đưa vào sử dụng như là vắc-xin thương mại đầu tiên cho cá tra ở Việt Nam. Đây là loại vắc-xin dùng qua đường tiêm, bảo vệ cá tra chống lại vi khuẩn Edwardsiella ictaluri gây bệnh gan, thận mủ đã mang lại các lợi ích thiết thực như sau:

Giảm tỷ lệ chết

Theo một số nghiên cứu, vi khuẩn Edwardsiella ictaluri có khả năng kháng thuốc rất mạnh, có hơn 80% số chủng vi khuẩn kháng với Oxytetraccylin, 100% số chủng vi khuẩn kháng với Sulfamethoxazole. Chính vì vậy, tỷ lệ bệnh gan thận mủ xuất hiện trong các ao nuôi cá tra rất cao (45,5%), cá thường bị bệnh này từ giai đoạn cá giống cho đến cá đạt kích cỡ 600 gam, gây thiệt hại lớn cho các ao nuôi cá tra, tỷ lệ chết có khi lên hơn 70%.

Tuy nhiên, theo nhà sản xuất (PHARMAQ) khi cá được tiêm vắc-xin ALPHA JECT® Panga 1, cá sẽ có khả năng đáp ứng miễn dịch chống lại vi khuẩn Edwardsiella ictaluri trong suốt chu kỳ nuôi. Do đó, cá được tiêm vắc-xin có tỷ lệ chết giảm hơn so với cá không được tiêm vắc-xin. Bằng chứng là tỷ lệ chết của các ao tiêm vắc-xin dao động từ 0 – 4,7%, trong khi các ao không tiêm vắc-xin tăng từ 3,8 – 23%

Giảm hệ số chuyển đổi thức ăn (FCR)

Trong nghề nuôi cá tra, thức ăn chiếm tỷ lệ cao trong tổng chi phí (70–85%), nếu tình trạng sức khỏe cá yếu thì dẫn tới hiệu quả sử dụng thức ăn thấp, đồng nghĩa với việc tăng hệ số chuyển đổi thức ăn, lãng phí một lượng lớn thức ăn thải ra môi trường làm giảm hiệu quả kinh tế của người nuôi cá. Nếu cá được tiêm vắc-xin phòng bệnh thì khi cá khỏe sẽ tăng hiệu quả sử dụng thức ăn dẫn đến hệ số chuyển đổi thức ăn thấp, cải thiện được hiệu quả kinh tế cho người nuôi thông qua việc giảm giá thành. Theo nghiên cứu của PHARMAQ cho thấy, hệ số chuyển đổi thức ăn của các ao tiêm vắc-xin dao động từ 1,47 – 1,51, trong khi các ao không tiêm vắc-xin hệ số chuyển đổi thức ăn dao động từ 1,49 -1,69.

Giảm lượng kháng sinh sử dụng

Theo kết quả nghiên cứu của ThS. Phạm Thị Thu Hồng (2012) – Chi cục Thủy sản Vĩnh Long, trong cơ cấu chi phí sản xuất cá tra, chi phí sử dụng hóa chất và kháng sinh chiếm từ 3-7% giá thành, tương ứng với 700 – 1.300đ/kg cá,  trong khi đó, các cơ sở nuôi đã sử dụng trung bình 7- 10 loại kháng sinh khác nhau để điều trị bệnh gan, thận, mủ như Cephalexin, Ciprofloxacin, Florphenicol, Trimethoprim, Oxytetracyline, Streptomycine, Flumequine, Oxolinic acid và Enrofloxacine.... với các tỉ lệ khác nhau. Nếu cá nuôi không bị bệnh gan thận mủ do được tiêm vắc-xin thì người nuôi sẽ tiết kiệm được chi phí rất đáng kể bên cạnh những lợi ích khác. Hiệu quả có ý nghĩa quan trọng hơn là sẽ giảm thiểu nguy cơ mất an toàn vệ sinh thực phẩm do tồn lưu kháng sinh và mất an toàn sinh học do phát sinh dòng vi khuẩn kháng kháng sinh.

Cải thiện tăng trọng của cá

Cũng từ nghiên cứu khảo nghiệm của PHARMAQ và triển khai ứng dụng tại nhiều vùng nuôi của các công ty sản xuất cá tra ở ĐBSCL như công ty TNHH MTV Hồng Mỹ (Đồng Tháp), vùng nuôi công ty GENTRACO, Hùng Vương (Tiền Giang), Phước Anh (Vĩnh Long)... đã cho thấy cá được tiêm vắc-xin ít bệnh hơn so với cá không được tiêm vắc-xin, vì vậy cá được cho ăn thường xuyên nên sinh trưởng và phát triển một cách bình thường, cá tăng trưởng nhanh và đều nên rút ngắn được chu kỳ nuôi. Ngược lại, các ao không tiêm vắc-xin có tỷ lệ và cường độ nhiễm bệnh nhiều hơn, vì vậy phải thường xuyên ngưng hoặc cắt giảm cho ăn khi điều trị bệnh.

Là một công cụ bảo vệ quan trọng cho sức khỏe đàn cá nhưng văc-xin không phải ”thần dược”trị bá bệnh, nếu không kết hợp với công tác quản lý tốt ao nuôi tạo ra môi trường sống thuận lợi sẽ không giúp tăng tối đa hiệu quả của vắc-xin.

Tin rằng trong tương lai không xa, không những vắc-xin ALPHA JECT® Panga 1 phòng bệnh gan, thận , mủ mà vắc-xin ALPHA JECT® Panga 2, 3...phòng bệnh xuất huyết và các bệnh nguy hiểm khác trên cá tra sẽ  được chế tạo thành công và được sử dụng đồng thời để tăng tính hữu dụng phù hợp với đặc thù nghề nuôi. Khi  ấy, việc sử dụng văc – xin sẽ ngày càng phổ biến, không còn xa lạ với người nuôi cá tra  bởi lợi ích của công cụ phòng bệnh hữu hiệu này đã được kiểm chứng và khẳng định từ phía người nuôi và cả nhà chế biến./.