CÂU LẠC BỘ KHOA HỌC – SCIENCE CLUB

Sử dụng Tỏi phòng trị bệnh cho ĐVTS -  Phương pháp hiệu quả và an toàn!

ThS.Tiểu Mi – CLBKH – Chi cục Thủy sản

Trong nuôi trồng thủy sản, khi mức độ thâm canh hóa ngày càng cao thì việc phòng trị bệnh cho động vật thủy sản càng phụ thuộc vào các loại thuốc kháng sinh và hóa chất. Tuy nhiên, việc sử dụng thuốc và hóa chất để phòng trị bệnh còn tồn tại nhiều yếu điểm như : (i) gia tăng chi phí phòng và trị bệnh nhưng hiệu quả không cao ; (ii) Hiện tượng tồn dư kháng sinh ảnh hưởng đếns ản phẩm không đảm bảo chất lượng an toàn vệ sinh thực phẩm và ảnh hưởng đến sức khỏe người tiêu dùng. Những bất cập này sẽ càng có tác động tiêu cực hơn đối với các sản phẩm thủy sản  Việt Nam khi rào cản kỹ thuật của các thị trường xuất khẩu ngày càng khắt khe hơn trong tiến trình thương mại hóa toàn cầu..

Hiện nay, việc phòng trị bệnh cho động vật thủy sản bằng các sản phẩm được chiết xuất từ thảo dược bổ sung vào thức ăn để tăng cường hoạt động của hệ thống miễn dịch của động vật thủy sản đang trở thành xu  hướng phát triển tích cực trong quản lý sức khỏe động vật thủy sản nuôi nhằm đảm bảo an toàn vệ sinh thực phẩm và phát triển nghề nuôi bền vững. Việc sử dụng cây thuốc nam trong điều trị bệnh một số bệnh do tác nhân vi khuẩn và ký sinh trùng gây ra có lịch sử lâu đời. Theo kinh nghiệm dân gian, có khá nhiều loại cây thuốc nam, thảo mộc đã và đang được sử dụng trong nuôi trồng thủy sản như sài đất, tỏi, cây chó đẻ răng cưa, nhọ nồi... Một số nghiên cứu trước đây đã thành công trong việc tạo ra hỗn hợp của nhiều loại thảo dược trong việc hạn chế tác nhân gây bệnh trên cá nước ngọt. Các hợp chất có trong thảo dược rất phong phú, chúng được chia thành các nhóm bao gồm kháng sinh thực vật (phytocide) có tác dụng diệt khuẩn cũng như hạn chế sự sinh trưởng của các loại vi khuẩn như allicin có trong tỏi có tác dụng diệt khuẩn rất tốt.

Tỏi có tên khoa học là Allium sativum - một loại cây lưu niên thuộc họ Liliaceae, được tìm thấy ở khu vực Trung Á từ khoảng hơn 5.000 nghìn năm trước. Tỏi bên cạnh công dụng như một loại gia vị, tỏi còn được biết đến là một thảo dược đa năng, với khả năng phòng và chữa trị nhiều bệnh. Trong thành phần hóa học của tỏi có chứa Allicin là hoạt chất mạnh nhất và quan trọng nhất nhưng không hiện diện trong tỏi. Tỏi có chứa chất Alliin, khi bị đập dập chất này kết hợp với men Allicinase có trong tỏi để biến thành Allicin. Allicin tinh khiết không màu, hòa tan trong cồn, benzen, ete, không ổn định trong nước, dễ thủy phân.

 Allicin sẽ chóng mất tác dụng ở nhiệt độ cao, gặp kiềm cũng bị mất tác dụng. Cơ chế tác động của Allicin là gây ức chế quá trình tổng hợp protein, DNA và RNA làm chậm quá trình sinh trưởng của vi sinh vật. Trong nuôi trồng thủy sản, tỏi có các công dụng trong phòng trị bệnh cho động vật thủy sản như sau:

- Trị nhiễm khuẩn: tỏi có tác dụng tốt để tăng cường hệ miễn dịch cho cá tra kháng bệnh xuất huyết do vi khuẩn A. hydrophila và kháng vi khuẩn Vibrio spp gây bệnh trên tôm, hoặc chiết xuất từ tỏi có thể kháng khuẩn Edwarsiella spp gây bệnh trên ếch. Chất Allicin có có tác dụng ức chế sự sinh trưởng của vi khuẩn mạnh bằng 1/5 thuốc penicillin và 1/10 thuốc tetracycline.

-  Trị nấm:  Allicin có khả năng chống lại rất nhiều loại nấm men và nấm gây bệnh trên cá thông qua việc ức chế sinh trưởng và khả năng hình thành bào tử.

- Trị ký sinh trùng:  sử dụng tỏi trong điều trị bệnh do ký sinh trùng gây bệnh như trùng bánh xe và sán lá đơn chủ trên cá.

- Ngoài ta, tỏi còn có tác dụng kháng virus: do tỏi và các hợp chất sulfur có khả năng kháng virus cao. Tuy nhiên các nghiên cứu ảnh hưởng của tỏi lên virus trên tôm còn rất ít và mức độ hiệu quả chưa cao.

Việc sử dụng tỏi trong điều trị bệnh thủy sản còn có ưu điểm nữa là tính tiện dụng: dễ tìm kiếm ngoài thị trường hoặc nông dân có thể tự trồng được. Tỏi có tác dụng rất hữu hiệu trong việc phòng trị bệnh đường ruột cho tôm cá. Chất chiết của tỏi tách cho kết quả kháng khuẩn cao. Khi dùng tỏi để phòng và trị bệnh nhiễm khuẩn ở động vật thủy sản có thể dùng dạng bột tỏi, hoặc đập dập tỏi tươi ngâm với thức ăn hoặc chiết suất dịch chiết trong tỏi. Liều dùng 1-2g bột tỏi/kg cá/ngày liệu trình 5-7 ngày.

Tóm lại, việc sử dụng tỏi trong phòng trị bệnh cho động vật thủy sản không những hạn chế sử dụng một lượng lớn thuốc kháng sinh/hóa chất dẫn đến ít tốn kém chi phí trong việc phòng trị bệnh. Bên cạnh đó, góp phần hạn chế hiện tượng kháng thuốc, tồn dư kháng sinh trong sản phẩm thủy sản từ đó tạo ra sản phẩm đạt tiêu chuẩn an toàn vệ sinh thực phẩm, đảm bảo sức khỏe người tiêu dùng, nhất là đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của các thị trường nhập khẩu sản phẩm thủy sản khó tính như Mỹ, EU, Nhật… Tỏi với nhiều tính năng và công dụng hữu hiệu trong việc phòng trị bệnh cho động vật thủy sản, vì vậy cần có nhiều nghiên cứu ứng dụng rộng rãi trong nuôi trồng thủy sản mang lại hiệu quả thiết thực cho người nuôi góp phần phát triển thủy sản theo hướng an toàn và bền vững../