CÂU LẠC BỘ KHOA HỌC – SCIENCE CLUB

KỸ THUẬT NUÔI BA BA THƯƠNG PHẨM

ThS. Huỳnh Trấn Quốc - CLBKH Chi cục Thủy sản

Ba ba là đối tượng thủy sản có giá trị dinh dưỡng cao và từ lâu đã được xem là bài thuốc Đông y chữa trị nhiều loại bệnh như viêm gan, thận, tiểu đường, bồi bổ khí huyết, bổ thận, tráng dương… Ba ba từ lâu đã được khai thác và nuôi phổ biến ở các tỉnh thành phía Bắc, những năm gần đây phong trào nuôi ba ba thương phẩm bắt đầu phát triển nhanh ở các tỉnh thành phía Nam như Cần Thơ, An Giang, Tiền Giang, Vĩnh Long, Kiên Giang, TP.HCM… mang lại hiệu quả kinh tế khá cao cho người nuôi. Ba ba tương đối dễ nuôi, thích hợp điều kiện nuôi nhốt, ít dịch bệnh, thị trường tiêu thụ cả trong nước và xuất khẩu; do đó nghề nuôi ba ba thương phẩm được tin rằng sẽ phát triển mạnh trong thời gian sắp tới khi mà nguồn con giống ba ba đã chủ động được cả về số lượng và chất lượng.

1. Chuẩn bị ao/bể nuôi:

- Lựa chọn địa điểm: ba ba thích sống trong môi trường yên tĩnh, không có tiếng động mạnh, ít người qua lại và không bị bóng cây che phủ hoàn toàn. Ao/bể nuôi phải gần nguồn cung cấp nước sạch, không bị ô nhiễm thuốc bảo vệ thực vật, hóa chất độc hại, xăng dầu….

- Xây dựng ao/bể nuôi: có thể nuôi ba ba trong ao đất và trong bể xi măng nhưng phải thiết kế phù hợp để hạn chế ba ba bò đi mất. Đối với ao đất, diện tích ao từ 50 – 1.000 m² hoặc lớn hơn tùy theo điều kiện nông hộ; ao sâu từ 1,7 – 2 m (mực nước trong ao 1,2 – 1,5 m); vách ao nên được xây tường tô láng kiên cố có móng sâu dưới đáy ít nhất 20 cm và cao khỏi mặt nước 0,5 m để hạn chế ba ba đào hang, đối với ao nuôi cá cải tạo lại có thể dùng tôn fibro xi măng hoặc lót đan tấn xung quanh, ao phải thiết kế có cống xả cạn để thoát hết nước trong ao khi tát ao và ống xả tràn để tránh mực nước dâng lên khi mưa lớn. Đối với nuôi bể xi măng, chi phí đầu tư khá cao tuy nhiên sẽ sử dụng được lâu năm và thuận tiện hơn trong khâu chăm sóc - quản lý, diện tích bể nuôi tùy thuộc vào ý muốn chủ hộ tuy nhiên không nên xây bể quá lớn sẽ tốn chi phí nhiều hơn cho khâu gia cố và khó sửa chữa về sau, có thể xây bể nổi, bể chìm hoặc nửa nổi nửa chìm đều được miễn sao có thể tháo nước dễ dàng khi cần. Thành bể cũng xây cao khỏi mực nước trong ao 0,5 m và láng xi măng hoặc ốp gạch để hạn chế trầy xước cho ba ba, đáy bể cũng phải được đầm nện kỹ và láng xi măng.

- Chuẩn bị ao/bể nuôi: ao đất trước khi thả nuôi cần được san lấp cho bằng phẳng, sen vét bùn và bón vôi khử trùng (đối với ao cải tạo lại), nên đổ một lớp cát dày 20 – 30 cm làm nơi trú ẩn cho ba ba cả trong ao đất và bể xi măng. Ao/bể trước khi thả nuôi ba ba đều phải được ngâm xả nhiều lần với nguồn nước cấp đến khi nước ổn định-có sự xuất hiện của nhiều sinh vật phù du thì mới thả ba ba. Trong ao/bể nuôi nên làm các sàn tre hoặc đặt tấm ván nổi cố định trên mặt nước để ba ba bò lên nghỉ ngơi và phơi nắng; ngoài ra nên cho một ít lục bình vào ao/bể nuôi vừa là nơi trú ẩn cho ba ba, vừa giữ mát nước trong những ngày nắng nóng và lại có tác dụng lọc nước rất tốt.

2. Thả giống:

- Nguồn giống: nguồn giống ba ba trong nước hiện nay hoàn toàn có thể đáp ứng nhu cầu của người nuôi cả về số lượng và chất lượng.

- Cỡ giống: cỡ giống ba ba thả nuôi rất đa dạng, tuy nhiên thả nuôi con giống càng lớn thì tỷ lệ hao hụt thấp hơn, đối với những hộ mới nuôi lần đầu nên thả giống lớn khoảng 100 g/con, ba ba sẽ nhanh lớn và tỷ lệ hao hụt thấp.

- Con giống: ba ba khỏe có màu sắc sáng bóng, không bị trầy xước, lở loét, hoạt động nhanh nhẹn, khi bị lật ngược có thể lật úp lại ngay. Ngoài ra, phải lựa ba ba cùng lứa tuổi, cùng cỡ thả nuôi để hạn chế tình trạng con lớn tấn công con bé hay cạnh tranh thức ăn không đều nhau. Nếu có điều kiện về ao/bể, nên phân ra nuôi riêng con đực và con cái để hạn chế tình trạng các con đực cạnh tranh nhau giành một con cái dẫn đến con cái bị trầy xước và kiệt sức chết.

- Mật độ: ba ba có móng vuốt rất sắc bén do đó nếu nuôi trong ao mật độ quá cao ba ba sẽ tấn công nhau, cào rách da, từ đó nảy sinh ra nhiều dịch bệnh hoặc bị đồng loại ăn thịt. Khi ba ba còn nhỏ (100 g/con) có thể nuôi mật độ khoảng 15 con/m² nhưng phải sang thưa dần đến khi ba ba được 1 năm tuổi thì mật độ chỉ khoảng 1 – 2 con/m² là thích hợp.   

3. Thức ăn và cách cho ăn:

            - Thức ăn: ba ba là loài ăn tạp thiên về động vật, thức ăn rất đa đạng từ tôm, cua, cá, sò, ốc, giun… đến các loại rau củ, bắp, khoai… Khi nuôi trong ao/bể, ba ba phụ thuộc chủ yếu vào thức ăn do người nuôi cung cấp, có thể cho ba ba ăn thức ăn tươi sống, thức ăn tự chế biến và cả thức ăn công nghiệp; dù dùng loại thức ăn nào thì người nuôi cũng lưu ý khâu luyện cho ba ba quen với thức ăn mới bằng cách phối trộn từ từ thức ăn muốn thay thế vào khẩu phần ăn hiện tại, không được thay đổi đột ngột sẽ làm ba ba bỏ ăn. Tùy theo kích cỡ của ba ba, có thể xay nhuyễn hoặc bầm nhỏ cá tạp, ốc bươu vàng… và cho ba ba ăn trực tiếp hoặc cũng có thể phối trộn thêm một số nguyên liệu như cám gạo, bột cá, bột bắp, rau củ, mỡ động vật… Lưu ý là nguyên liệu sử dụng làm thức ăn cho ba ba phải tươi, không được ôi thiu, hôi thối và phải làm sạch trước khi chế biến cho ăn; tuyệt đối không sử dụng bột cá mặn và cá tạp ướp muối mặn để làm thức ăn vì sẽ gây chết ba ba nuôi. Hiện nay, thức ăn công nghiệp đạm cao dạng viên nổi với đủ kích thước dành cho nuôi ba ba cũng được sử dụng phổ biến đem lại nhiều lợi ích cho người nuôi như dễ kiểm soát lượng thức ăn sử dụng, chất lượng ổn định, dễ dử dụng và dễ tìm. Ngoài ra, định kỳ 3 ngày/lần, nên bổ sung vào thức ăn men tiêu hóa, Premix khoáng, Vitamin để ba ba tăng cường sức đề kháng và tăng trưởng tốt hơn.

            - Cách cho ăn: ba ba ăn ít nên tổng lượng thức ăn trong ngày chỉ khoảng 5% trọng lượng thân, nên chia ra cho ăn 2 lần/ngày vào lúc sáng sớm và chiều mát, lượng thức ăn buổi chiều nhiều hơn buổi sáng. Khi cho ba ba ăn thức tự chế biến, nên đặt thức ăn trong các sàng ăn, mẹt… đặt chìm trong nước cách mặt nước 20 – 30 cm hoặc cũng có thể làm các bè ăn nổi trên mặt nước, có dốc đặt sát bờ để ba ba tự bò lên ăn sẽ hạn chế được thức ăn tan rã trong nước. Vị trí và thời gian cho ăn hàng ngày phải cố định để tập cho ba ba thói quen tới giờ ăn sẽ tập trung lại các địa điểm cho ăn để chờ ăn mồi.

4. Chăm sóc và quản lý:

            Phải thường xuyên theo dõi chất lượng nước ao để kịp thời thay nước khi nước dơ (có màu xanh đậm hoặc có mùi tanh hôi). Ngoài ra, có thể thả thêm một số loài cá có tính ăn tảo, ăn bùn đáy ao để vừa giúp xử lý thức ăn dư thừa vừa là nguồn thức ăn bổ sung cho ba ba. Khi cho ba ba ăn, cần quan sát kỹ tốc độ bắt mồi để có thể điều chỉnh số lượng và chất lượng thức ăn cho phù hợp, vớt thức ăn dư thừa sau khi cho ăn để hạn chế ô nhiễm nguồn nước. Lưu ý phải luôn kiểm tra cống bộng, thành vách, rào lưới xung quanh đề phòng ba ba bỏ đi hay bị câu trộm. Thường xuyên theo dõi hoạt động của ba ba để có thể phát hiện những bất thường và kịp thời xử lý. 

            5. Phòng trị bệnh:

            Nếu tuân thủ tốt quy trình kỹ thuật nuôi và quản lý chặt chẽ nước ao nuôi thì ba ba rất ít dịch bệnh xảy ra, nếu phát hiện có ba ba bị bệnh (có vết thương trên mình, bơi lội yếu ớt, tách bầy, bỏ ăn, mắt sưng, rong rêu bám trên thân…) phải vớt ra cách ly và xử lý ao nuôi kịp thời không để dịch bệnh bùng phát. Các bệnh thường gặp trên ba ba nuôi như lở loét, chảy máu khắp cơ thể, đầu sưng phù… nguyên nhân là do những vết thương do cào, cắn nhau bị vi khuẩn tấn công gây lỡ loét; có thể điều trị bằng bắt những con bị trầy xước và xức vào vết thương bằng Iodine, sau đó tách ra nuôi riêng đến khi lành hẳn mới thả lại vào ao/bể. Một bệnh nhiễm khuẩn phổ biến khác hay xảy ra trên ba ba nuôi là bệnh phồng cổ (cổ ba ba đỏ và sưng lên), để điều trị bệnh này có thể sử dụng các loại kháng sinh tổng hợp được phép sử dụng trong NTTS cho ba ba ăn từ 7 – 10 ngày liên tục, liều lượng theo hướng dẫn của nhà sản xuất.

            6. Thu hoạch và vận chuyển:

            - Thu hoạch: tùy theo cỡ giống thả nuôi, sau khoảng 1,5 năm đã có thể thu hoạch ba ba; có thể thu toàn bộ hoặc thu tỉa con lớn bán trước, con nhỏ để lại thả nuôi tiếp. Khi thu hoạch, dùng lưới vét từ giữa ao vào góc ao, sau đó cất lưới lên để lựa ba ba; nếu thu hoạch toàn bộ có thể tát cạn ao để bắt hết, thao tác phải nhẹ nhàng tránh gây thương tích cho ba ba.

            - Vận chuyển: nếu vận chuyển gần có thể dồn chung vào bao tải, nếu chuyển đường xa nên tách ra riêng mỗi con một lồng/túi lưới riêng và phải thỉnh thoảng rưới nước để giữ mát cho ba ba. Ba ba có khả năng nhịn đói rất lâu nên trong quá trình vận chuyển không cần cho ba ba ăn.