STRESS TRONG NUÔI
TRỒNG THỦY SẢN!
ThS. Tiểu Mi – CLBKH-
Chi cục Thủy sản
Ngày nay, các hoạt động trong nuôi
trồng thủy sản đều ảnh hưởng một cách trực tiếp hay gián tiếp lớn đến sự sinh
trưởng và phát triển của động vật thủy sản cũng như ảnh hưởng đến chất lượng nước
trong ao nuôi thủy sản. Hệ lụy từ các hoạt động nuôi trồng thủy sản kéo theo hiện
tượng “stress” trong nuôi trồng thủy sản.
Các yếu tố có thể gây ra hiện tượng stress trong nuôi thủy sản như quá trình
đánh bắt, vận chuyển, tuyển chọn giống, chọn lựa động vật thủy sản hoặc môi trường
ao nuôi ô nhiễm, mật độ nuôi quá dày.
Hiện những người nuôi thủy sản ngày càng trở nên quan tâm đến “stress” , xem stress là hiện tượng sinh lý quan
trọng cần hiểu biết bởi sự phản ứng của động vật thủy sản đối với stress được
xem xét để đánh giá khả năng thích ứng của chúng với với các yếu tố bất lợi gây
ra stress. Theo nghiên cứu của các
chuyên gia về stress thì stress được định nghĩa theo nghĩa rộng đó chính
là sự đáp ứng lại của một cơ quan với bất kỳ tác động lên động vật thủy sản, sao
cho động vật thủy sản gây ra trạng thái sinh lý khác với trạng thái sinh lý bình
thường cho đến khi yếu tố gây ra stress giảm hoặc cơ thể mất khả năng phản ứng.
Hay nói cách khác stress là hiện tượng sinh lý phổ biến ở động vật thủy sản và
như các loài sinh vật khác, để đáp ứng trước những ảnh hưởng, kích thích hay sự
thay đổi của môi trường nhằm tồn tại, duy trì các yếu tố cân bằng bên trong của
cơ thể bằng cách chuyển đổi trạng thái, chức năng sinh lý và tạo ra mức năng lượng
cao để đáp ứng với những tác động từ bên ngoài.
Có nhiều
quan điểm cho rằng stress thì không hẳn có hại cho động vật thủy sản. Sự đáp ứng
lại với stress là một cơ chế thích ứng của động vật thủy sản. Tuy nhiên, khi
các yếu tố gây stress vượt qua mức chịu đựng của động vật thủy sản hoặc kéo dài
thì có thể trở thành có hại tới tăng trưởng và sức khỏe cuả của động vật thủy sản.
Ngày nay với sự tiến bộ về khoa học kỹ thuật đã chứng minh rằng sự thay đổi
cortisol huyết thanh là công cụ quan trắc hữu ích để đánh giá mức độ động vật
thủy sản bị stress. Để đáp ứng lại mọi nguồn gây ra stress thì cortisol được tiết
ra nhằm giúp động vật thủy sản có thể đáp ứng lại với điều kiện môi trường bằng
việc huy động năng lượng và vật chất cho các quá trình sinh lý, sinh hóa và nội
tiết ở não bộ, tuyến nội tiết, gan, mang, thận,…vv. Stress có thể dẫn đến những
ảnh hưởng đối với động vật thủy sản như:
- Stress ảnh hưởng trực tiếp đến trao
đổi chất: Trong nuôi thủy sản, yếu tố được quan tâm
hàng đầu là tốc độ tăng trưởng và khả năng hấp thụ và chuyển đổi thức ăn của động
vật thủy sản.Tuy nhiên, khi động vật thủy sản bị stress thì chúng hoạt động mạnh,
tiêu tốn nhiều oxy và năng lượng ảnh hưởng đến quá trình trao đổi chất.
- Stress ảnh hưởng trực tiếp đến miễn dịch: Stress sẽ tăng
thêm độ nhạy cảm của động vật thủy sản đối
với những bệnh truyền nhiễm.
- Stress ảnh hưởng trực tiếp đến sinh sản: Stress có thể
kìm hãm khả năng sinh sản của động vật thủy sản thông qua sự ngăn chặn sự phát
triển của chất steroid tuyến sinh dục. Ngoài ra, các yếu tố gây ra stress như
môi trường ô nhiễm chất hoá học còn ảnh hưởng đến sự phát triển phôi, chất lượng giao tử, tỉ lệ nở và chất lượng ấu trùng.
- Stress ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt
động của động vật thủy sản: Các hoạt động thể hiện qua
sự bắt mồi của động vật thủy sản như chúng giảm bắt mồi hay không bắt mồi ăn, chúng
nhạy với tiếng động và có những phản ứng mạnh bất thường.
Mặc dù sự
phản ứng để đáp lại stress sẽ tăng cơ hội của sự tồn tại và khả năng thích
nghi của cá nhưng khi đối mặt với stress
không ngừng, những phản ứng đáp lại theo hoạt động có thể đi từ bình thường để trở thành có hại như sự giảm bắt mồi. Xác định những yếu tố chính gây
ra hiện tượng stress để có những biện pháp làm giảm nhẹ những hậu quả và tai hại
của stress gây ra ở bất kỳ giai đoạn nào trong quá trình nuôi động vật thủy sản
như: (i) Chất lượng nước phải đảm bảo
tối ưu cho những loài thủy sản nuôi; (ii)
Mật độ nuôi theo khuyến cáo của cơ quan chuyên ngành; (iii) Áp dụng phương pháp phòng bệnh, xử lý nước trong nghiên cứu
cũng như khử trùng phương tiện và thiết bị; (iv)
Vận chuyển cá đúng phương pháp để giảm bớt stress như chú ý: hàm lượng oxy hòa
tan, thời gian vận chuyển, số lượng cá, lượng nước,..vv phải phù hợp hoặc có thể dùng phương pháp gây mê khi
chuyển cá bố mẹ và cá giống./
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét